پرسيده بوديد بدون تاسوعا و عاشورا چطور مى‌توان حرکت و شور حسينى را زنده نگه داشت. مى گويم، من هم نوشته بودم که در ابتدا تلاش امامان شيعه براى زنده نگه داشتن حماسه عاشورا بوده. منتها به چه منظورى؟ نيازى نمى بينم که در اينجا به تحليل تاريخى اين مدعا بپردازيم که شيعه به عنوان يک مدعى حکومت (چه در زمان خليفه‌ها و قبل از حکومت کوتاه مدت على و چه بعد از صلح امام حسن) تا زمان صفويه هميشه در اقليت و موضع ضعف سياسى بوده است. اين حزب يا جبهه اپوزيسون تا آن روز در اقليت، براى حفظ طرفداران و مرامنامه خود، از واقعه عاشورا و يادآورى هرساله آن استفاده مى‌کرده است، کما اين‌که به عنوان مثال ما هم هرساله سعى در يادآورى رخداد ۱۸ تير داريم. اضافه کنيد، تنگ‌تر شدن هر چه بيشتر حلقه محاصره جنبش را تا امام يازدهم. از ديد صرف سياسى، چيزى که مشاهده مى‌شود اينست که پس از کشته‌شدن رهبرى کاريزماى اپوزيسيون، فرزندى ديده نمى‌شود (غيبت). رده‌هاى بعدى که از کاريزماى کافى برخوردار نيستند، به نيابت از امام غايب، رهبرى جنبش را به عهده مى‌گيرند و به تدريج که حساسيت و نياز به کاريزما کم‌رنگ مى‌شود، نيابت عام جاى‌گزين مى‌شود. در تمام اين مدت و در ادامه، هم‌چنان، ياد و خاطره کربلا، عامل زنده نگه داشتن و وحدت جنبش است. باز به عنوان دليلى بر اين مدعا، توجه داشته باشيد، که عامل وحدت در جنبش‌ها و حکومت‌هاى ايدئولوژيک، هميشه دشمن مشترک است و همين مورد در عزادارى‌هاى تاسوعا و عاشورا به روشنى ديده مى‌شود؛ چرا که در اين گونه مراسم، نقش شمر و خولى و ابن‌زياد و يزيد، بسيار پر‌رنگ تر از حسين شهيد و يارانش است!

حالا من از شما مى‌پرسم، که پيام حسين چه بود که با تاسوعا و عاشورا زنده نگه داشته شود؟ آيا پيامى دينى بود؟ و چه پيامى مهم‌تر از پيام پيامبر و چه نقشى مهم‌تر از نقش او که شيعه به امامان و به‌ويژه امام حسين مى‌دهد؟ آيا زنده نگه داشتن قرآن کم‌ اهميت‌تر از زنده نگه داشتن پيام امام حسين است؟ اگر نه چرا رنگ تاسوعا و عاشورا پرتر از پاس‌داشت قرآن است؟! از من و شماى اهل مطالعه انتظار نيست که شهادت صرف را به عنوان پيام و هدف عاشورا معرفى کنيم. و اگر شهادت در راه هدفى معنوى بود، چرا براى شهادت ديگر امامان اين همه غلظت خرج نمى‌کنيم؟ جز اين‌که در عاشورا و به قول شما حرکت امام حسين، هدفى اجتماعى و سياسى مد نظر بوده؟ حال از شما مى‌خواهم بپرسم، نقش دينى يا حتا معنوى حسين را در اين حرکت سياسى و اجتماعى لحاظ مى‌کنيد، يا نه؟ اگر نه، چه تفاوتى بين قيام امام حسين و ديگر قيام‌ها و نهضت‌هاى آزادى بخش و با اهداف انسانى و متعالى در جهان هست که اين يکى را تا به اين اندازه متمايز مى‌کند؟ و اگر نقش دينى و معنوى امام را دخيل مى‌دانيد، بى‌انصافى است که نقش دين را تنها به دوران گذر و انقلاب محدود کنيد و گاه حکومت کوس جدايى دين از سياست بزنيد! آيا اين جز به اين معنى است که مردم را با يا حسين يا حسين تهييج کنيم و وقتى که انقلاب به پيروزى رسيد، ليبرال‌ها يا ديگران را به مسند حکومت بنشانيم. آيا اين همان اشتباه مصدق و ملى‌هاى زمان انقلاب اسلامى نبود که خواستند با سوارى گرفتن از احساسات و کاريزماى رهبر مذهبى (کاشانى و خمينى) به حکومت برسند؟ و ديديم که آن رهبرى کاريزما، خودش حکومت کردن هم مى‌دانست!

اما چاره چيست؟ بى‌شک نه من، که بزرگانى چون شريعتى هم نمى‌توانستند جلوى اين گونه مراسم و تحريف‌ها را بگيرند. تاسوعا و عاشورا خواهى نخواهى بخشى از فرهنگ ماست و از اتفاق بخش پررنگ‌تر آن است. چه ما هميشه در زمان‌هايى که اين مراسم با ديگر مراسم سنتى‌مان مثل نوروز هم‌زمان مى‌شود، حرمت عزادارى را نگه مى‌داريم. در افتادن با تاسوعا و عاشورا به همان اندازه بى‌پايه و محکوم به شکست است که در افتادن با چهارشنبه‌سورى و سيزده‌بدر. حتا مى‌توان براى عزادارى اين دهه، ريشه‌هايى در تاريخ باستان ايران نيز بيابيم، مثل سوگ سياوش که آن هم ده روز بوده است!! آنچه پيشنهاد من است آن‌هم براى جمع محدود خودمان، اين‌که حساب اين مراسم را از دين جدا کنيم.

نشانی دنبالک (Trackback) برای این مطلب:
http://www.fanusian.COM/cgi-bin/mt/mt-tb.cgi/1421